La projekto AnarBib

Kion ni faras

AnarBib estas integrita bibliotek-administra sistemo (IBAS) — tio estas, la programaro kiu permesas al biblioteko organizi sian fonduson, katalogi siajn dokumentojn, administri pruntojn, akcepti legantojn, kunlabori kun aliaj bibliotekoj. Tion kion la merkataj IBAS faras multekosta, observas en silento kaj trudas en kategorioj fremdaj al niaj praktikoj, AnarBib faras senkoste, malferme, kaj per niaj propraj kategorioj.

La projekto estas uzata nuntempe de malgranda rondo de pioniraj bibliotekoj, ĉefe en Brazilo kaj en Francio. Ĝi celas etendiĝi kun la tempo al aliaj anarkiismaj bibliotekoj de la mondo, per sinsekvaj aliĝoj al la reto.

De kie ĝi venas

AnarBib naskiĝis el komuna konstato: neniu ekzistanta ilo vere taŭgas por militantaj bibliotekoj. Proprietaj IBAS (Koha hosted, BiblioCommons, Ex Libris) estas konceptitaj por finance subtenataj institucioj, kun buĝetoj, subtenkontraktoj, kontrol-logikoj. Ili priskribas malbone niajn fondusojn — memeldonita flugfolio, fanzino, kampanja broŝuro, dosierujo de militantaj arkivaĵoj ne taŭgas en la antaŭviditaj kestetoj. Ili traktas legantojn kiel datumojn ekspluateblajn. Ili ŝlosas la notojn en proprietajn silojn. Kaj ilia ekonomia logiko rekte kontraŭdiras la anarkiismajn valorojn: pagado, abono, komerca dependeco.

Ekzistantaj liberaj IBAS (Koha self-hosted, PMB) estas etike pli bonaj, sed konceptitaj por universitataj aŭ municipaj bibliotekoj. Ili estas pezaj instali, kompleksaj agordi, kaj ilia dokumenta modelo ne estas la nia.

AnarBib plenigas tiun spacon: libera, senpaga, multlingva programaro, koncptita el niaj praktikoj, por niaj fondusoj, je nia skalo.

Tio kio distingas ĝin politike

AnarBib ne estas nur teknika ilo. Ĝi estas politika engaĝiĝo je pluraj niveloj.

Loka suvereneco. Ĉiu aliĝinta biblioteko restas plene mastro de sia fonduso, de siaj reguloj, de siaj legantoj, de sia vida identeco. Neniu centra kunordigado povas trudi internan elekton. Tio diferencas radikale de gastigataj IBAS kie la operatoro diktas la teknikajn regulojn kaj limigas la aŭtonomion de la bibliotekoj.

Horizontala kunlaborado. La bibliotekoj de la reto interŝanĝas bibliografiajn notojn, pruntojn, kompetentojn. Tio multobligas la laboron de ĉiu sen hierarkio. Noto katalogita en Belém estas tuj reuzebla en Dunkerko, kaj inverse. La kunordigantoj de la reto estas kompanoj, ne aŭtoritatoj.

Rifuzo de la merkatigo de datumoj. Neniu statistiko pri legoj estas kolektita. Neniu algoritma rekomend-motoro. Neniu revendo de datumoj. La informoj de la legantoj restas en sia biblioteko, estas forigeblaj laŭ peto, kaj neniam eliras el la reto.

Reala senpageco. Sen abono, sen luksa versio, sen funkcio retenita por pagantoj. La kodo estas sub libera licenco, legebla kaj modifebla de ĉiu persono kun deziro aŭ kompetento.

Asumita multlingveco. La projekto estas portata unue en brazila portugala, poste tradukita. Franca, kastilia, kataluna, esperanto, angla, itala, germana estas disponeblaj. Aliaj lingvoj (eŭska, svisa germana, polska, turka…) povas esti aldonitaj laŭ peto, fare de libervolaj tradukantoj. Neniu lingvo havas teknikan superecon super la aliaj.

Tio kion ĝi konkrete faras

Sur la flanko leganta, AnarBib proponas:

• serĉon en la katalogo de unu aŭ pluraj bibliotekoj, sen bezono de konto;
• la eblon rezervi prunton, peti konsulton surloke, sekvi siajn nunajn pruntojn, renovigi, mastrumi dezirliston;
• personan konton gastigatan ĉe la loka biblioteko, kun ĝiaj propraj reguloj (pruntdaŭroj, repren-modaloj), ne en centralizita platformo.

Sur la flanko bibliotekista, AnarBib proponas:

• panelon kiu generas la tagan laboron (rezervojn pritraktendajn, atendatajn revenojn, malfruojn, planitajn reprenojn);
• katalog-interfacon je du niveloj — simpla reĝimo defaŭlte, kompleta reĝimo por spertuloj — adaptita al militantaj fondusoj (libroj, broŝuroj, periodaĵoj, flugfolioj, sonajoj, aŭdvidajoj, ciferecaj rimedoj, dosierujoj, fanzinoj, arkivaĵoj);
• la administradon de la cirkulado (pruntoj, revenoj, renovigoj, kontrestriktoj);
• la presadon de signaturetikedoj, la sekvon de la inventaro, la retmesaĝan komunikadon al la legantoj;
• la agordeblan vidan identecon de ĉiu biblioteko (koloroj, tipografioj, bildoj, bonven-mesaĝo) sen tuŝi la kodon.

Sur la flanko reta, kaj iom post iom:

• kunhavigo de la bibliografiaj notoj produktitaj loke, por ke aliaj bibliotekoj povu reuzi ilin;
• importoj el aliaj liberecanaj bibliotekoj, arkivaj, kunlaborantaj eldonejoj (en malfermo);
• provizoraj interbibliotekaj pruntoj kaj definitivaj interŝanĝoj de troaj dokumentoj (en preparado).

Kiel ĝi estas farita teknike

AnarBib estas retejo. La frontaĵo estas en React (kun Vite). La malantaŭaĵo apogas sin sur Supabase, libera platformo konstruita sur PostgreSQL, kiu provizas la datumbazon, la aŭtentikigon, la dosierstokadon kaj la Edge-funkciojn. La fontkodo estas publika ĉe Codeberg, sub libera licenco.

La aplikaĵo estas servata de Codeberg Pages — militanta, neprofitcela infrastrukturo. La retejo mem kiun vi legas ankaŭ estas gastigata tie. Sen AWS, sen analitiloj, sen spurilo. Unu sola asumita escepto al tiu sin-gastiga doktrino: la enirpaĝo uzas Cloudflare Turnstile, kontraŭ-krudforta protekto kiu aktiviĝas nur ĉe tiu enirpunkto kaj ne spuras la navigadon. La cetero de la vojaĝo havas neniun dependon de Cloudflare.

Por la bibliotekoj kiuj deziras aliĝi al la reto, du formuloj estas eblaj: instanco gastigata de la reto (rekomendita por komenci, sen postulata teknika kompetento) aŭ memstara instalo sur la infrastrukturo de la biblioteko (por teknike ekipitaj kompanoj).

La ilo kaj la laboro

AnarBib ne anstataŭigas la laboron de la bibliotekoj. Ĝi ekipas ĝin.

Anarkiisma militanta biblioteko vivas el la pacienca kaj politika laboro de siaj kamaradoj: elekti kio eniras la fonduson, legi la verkojn antaŭ ol katalogi ilin, kompreni kio estas priskribita, akcepti legantojn kun la necesa tempo, vivigi lokon, debati la akiraj-decidojn, transdoni la militantan memoron de generacio al generacio. Neniu programaro faras tion anstataŭ vi.

La katalogado precipe estas la koro de la metio. Decidi ke verko estas libro kaj ne broŝuro, atribui aŭtoritaton-personon kaj ne aŭtoritaton-kolektivon, elekti la temojn kiuj priskribos fonduson, hierarkii priskribojn — tiuj estas politikaj kaj biblioteknikaj agoj kiuj postulas tempon, legadon, kompetenton, kaj kolektivan dialogon en la sino de ĉiu biblioteko.

AnarBib faciligas tiun laboron: adaptita interfaco, formularoj pensitaj por la militantaj fondusoj, kunhavigo de la notoj inter bibliotekoj por ne refari kio jam estas farita aliloke. Sed la fundamenta laboro restas loka, militanta, kaj malrapida. Biblioteko kiu ne volas fari tiun laboron ne bezonas AnarBib — ĝi devas remeti centre la politikan demandon pri kio katalogi signifas.

Kiel ĝi estas regata

AnarBib ne havas centran organon. Ne ekzistas formala asocio, nek estraro, nek administra konsilio. La projekto vivas el du komplementaj aroj: la komunaj tekstoj kiuj starigas la kadron, kaj la homaj rondoj kiuj funkciigas la projekton ĉiutage.

La komunaj tekstoj

Du mallongaj tekstoj sufiĉas por la kadro:

• la minimuma ĉarto kiun ĉiu aliĝinta biblioteko rekonas ĉe sia eniro — dek mallongaj artikoloj kiuj starigas la komunajn principojn;
• la akceptpraktikoj kiuj priskribas kiel la reto konkrete akceptas novan kandidat-bibliotekon.

Tiuj du tekstoj estas publike versionitaj kaj evoluas per diskuto, sen iu ajn aŭtoritato unilatere trudanta ilin.

La kvar homaj rondoj

Kvar rondoj vivigas la projekton, distinktaj sed konektitaj.

La aliĝintaj bibliotekoj. Ili funkciigas sian fonduson ĉiutage, akceptas siajn legantojn, katalogas siajn dokumentojn, akceptas per konsento la novajn kandidatojn. Tio estas la operacia koro de la reto.

La legantoj. Ligitaj al aliĝinta biblioteko, ili pruntas, konsultas surloke, rezervas, sekvas siajn pruntojn. Ili estas la unuaj ricevantoj de la laboro de la bibliotekoj.

La kompanoj kiuj prizorgas la projekton. Ili evoluigas la kodon, la dokumentadon, la tradukojn, la teknikan infrastrukturon. La laboro fariĝas per diskuto kaj konsento inter kamaradoj, sen formala hierarkio. La baptopatraj bibliotekoj kiuj akompanas ĉiun novan kandidat-bibliotekon dum la aliĝo estas specifa esprimo de tiu rondo.

La Aŭtoritat-laborejo. Kvara rondo, pli disa: tiu de la kompanoj kiuj ne apartenas al biblioteko sed kontribuas al la zorgo pri la liberecana memoro laborante la kunhavigatan bibliografian tavolon de la reto (aŭtoritatoj-personoj, kolektivoj, temoj). Ĝi estas laborejo malfermita al izolitaj kompanoj, en lanĉprocezo.

Tiuj kvar rondoj ne estas hierarkiitaj. Ili havas malsamajn temporitmojn, malsamajn kompetentojn, malsamajn engaĝiĝojn. La projekto staras nur ĉar ili ekzistas kune.