Toelatingspraktijk van het AnarBib-netwerk

1. Beginselen

Het onthaal van een nieuwe bibliotheek is een politieke daad, geen administratieve. Het verbindt het netwerk ertoe op de duur met een nieuw collectief samen te werken. Het verdient dus ernstig genomen te worden, zonder daarom in een elitaire filter te veranderen: het netwerk groeit op natuurlijke wijze door toetredingen, het is geen gesloten club.

Vier beginselen leiden de praktijk:

Onthaal door mensen, niet door een algoritme. Geen enkele kandidatuur wordt automatisch goedgekeurd of afgewezen. Bij elke stap zijn het kameraden van het netwerk die lezen, overleggen, beslissen.

Vermoeden van welkom. Een kandidatuur wordt standaard onthaald. Het netwerk zoekt de redenen om te onthalen, niet de redenen om te weigeren. Een weigering vereist een expliciete en collectieve motivering.

Geen universele plenaire vergadering. Het netwerk verzamelt niet alle bibliotheken om elke toetreding goed te keuren. Dat schaalt niet en vermoeit de kameraden.

Beslissing door stilte-instemming. De kandidaturen worden aan het netwerk voorgesteld via een asynchroon kanaal (maillijst, chat). Zonder gemotiveerd bezwaar binnen een gegeven termijn is de toetreding verworven.

2. Praktische stappen

2.1. Ontvangst

Een kandidatuur komt binnen (per mail op het coördinatieadres, of later via het online formulier). Een coördinatiepersoon — bij toerbeurt aangeduid onder de kameraden van het netwerk die deze rol aanvaarden — bevestigt de ontvangst binnen enkele dagen, niet meer dan een week.

De ontvangstbevestiging staat niet gelijk aan goedkeuring. Ze zegt enkel: « we hebben ontvangen, we gaan behandelen ».

2.2. Aanduiding van begeleidende bibliotheken

Voor elke kandidatuur stellen een of twee bibliotheken van het netwerk zich kandidaat als begeleidende bibliotheek (peter of meter). Ze kunnen zich spontaan aanbieden als ze een affiniteit (talig, geografisch, thematisch) met de kandidaat hebben, of door de coördinatie aangezocht worden.

De rol van de begeleidende bibliotheken:

• contact opnemen met de kandidaat, kennismaken;
• haar vragen over het netwerk, het hulpmiddel, de praktijken beantwoorden;
• een korte voorstelling van de kandidaat aan het netwerk opstellen (wie ze zijn, wat ze zoeken, hun collectie, hun verankering);
• zich garant stellen tegenover het netwerk: « we hebben overlegd, we vinden deze kandidatuur coherent, we stellen voor te onthalen ».

Het peterschap is geen moraliserende filter. De begeleidende bibliotheken oordelen niet over de kandidaat; ze ontmoeten haar en stellen haar voor.

2.3. Voorstelling aan het netwerk en instemmingstermijn

De begeleidende bibliotheken sturen hun voorstelling naar het kanaal van het netwerk (hoofdmaillijst, of gelijkwaardig). Het bericht kondigt uitdrukkelijk aan:

« Kandidatuur van [naam van de bibliotheek]. Voorstelling hieronder. Zonder gemotiveerd bezwaar binnen twee weken zal de toetreding als verworven worden beschouwd. »

Gedurende deze twee weken:

• Elke aangesloten bibliotheek kan vragen stellen aan de kandidaat (via de begeleidende bibliotheken of rechtstreeks);
• Elke aangesloten bibliotheek kan een bezwaar formuleren;
• Elk bezwaar moet publiek op het kanaal van het netwerk gemotiveerd worden, niet privé.

2.4. Behandeling van de bezwaren

Als een bezwaar wordt geformuleerd, wordt de toetreding opgeschort zolang erover gediscussieerd wordt. Drie mogelijke uitkomsten:

Het bezwaar wordt opgeheven na overleg (misverstand, ontbrekende informatie, aanvulling van de voorstelling) → de toetreding hervat haar verloop, met een nieuwe termijn van een week.

Het bezwaar blijft bestaan maar blijft minderheid → grondige discussie op het kanaal, waarbij men de instemming zoekt eerder dan de stemming. Als de instemming niet opkomt, gaat men naar de derde uitkomst.

Het bezwaar is gegrond en gedeeld → het netwerk kan beslissen niet te onthalen, of voorwaardelijk te onthalen (bijvoorbeeld: toetreding goedgekeurd, maar met een voorafgaand overleg over een bepaald punt vóór de opening van de instantie).

Een pure en eenvoudige weigering is zeldzaam en vereist een expliciete collectieve motivering, meegedeeld aan de kandidaat.

2.5. Goedkeuring en activering

Zonder bezwaar bij het verstrijken van de termijn is de toetreding verworven. Een coördinatiepersoon:

• stelt de kandidaat op de hoogte;
• start de opening van de instantie (volgens de gekozen formule: netwerkhosting of autonome installatie);
• verwijst de kandidaat naar de documentatie voor de eerste configuratie en naar de begeleidende bibliotheken voor de bijstand.

3. Rollen

Drie praktische rollen verschijnen in dit proces. Geen enkele is permanent of hiërarchisch. Ze rouleren allemaal.

Coördinatie van het eerste contact. Een of twee personen, bij toerbeurt van enkele maanden, die de binnenkomende mails op contato@anarbib.org lezen, de ontvangst bevestigen, begeleidende bibliotheken aanzoeken. Geen macht, een gedeelde klus.

Begeleidende bibliotheken. Een of twee bibliotheken per kandidatuur. Ze maken kennis, stellen voor, begeleiden. Het peterschap stopt bij de activering van de instantie; de technische bijstand bij de eerste configuratie kan langer doorgaan als de begeleidende bibliotheek en de kandidaat dat wensen.

Netwerk. Alle aangesloten bibliotheken. Het is het netwerk dat onthaalt, via de stilte-instemming of het gemotiveerde bezwaar. Het netwerk heeft geen centraal orgaan dat in zijn plaats spreekt.

4. Wat deze tekst niet zegt

Veel dingen, bewust.

Hij zegt niet hoe lang een coördinatiepersoon op post blijft — dat zal van de praktijk afhangen, en waarschijnlijk van een rotatie om de zes maanden of een jaar.

Hij zegt niet hoe het netwerk de duurzame conflicten tussen bibliotheken oplost. Wanneer het moment komt, zal een andere praktijktekst worden opgesteld.

Hij zegt evenmin hoe een aangesloten bibliotheek uit het netwerk kan worden uitgesloten (bijvoorbeeld als ze het handvest ernstig schendt). Dat is een geval dat zich nog niet heeft voorgedaan. Wanneer het zich voordoet, zal het met dezelfde horizontaliteit als het onthaal worden behandeld: publieke motivering, debat, instemming, en bij voorkeur dialoog vóór uitsluiting.

Hij zegt niet hoe te stemmen, want men stemt niet. Men zoekt de instemming.

5. Evolutie

Deze tekst wordt publiek geversioneerd. Hij wordt geamendeerd door discussie op het kanaal van het netwerk. Elke verbetering die uit de praktijk voortkomt is welkom. Beter een korte tekst die beschrijft wat het netwerk werkelijk doet, dan een lange tekst die beschrijft wat het idealiter zou moeten doen.